Tôi chơi poker, và tôi chưa bao giờ ngần ngại khi nhắc về sở thích này trên trang cá nhân của mình.
Ở Việt Nam, khi nhắc đến poker, nhiều người vẫn nghĩ ngay đến một trò đỏ đen cờ bạc may rủi. Nhưng với những ai đã tìm hiểu nghiêm túc về môn thể thao trí tuệ này, poker thực chất là một mô hình mô phỏng thu nhỏ của đời sống và kinh doanh.
Đó là nơi bạn liên tục phải đưa ra những quyết định sinh tử trong điều kiện thông tin bất đối xứng, chịu áp lực thời gian khốc liệt, quản lý nguồn vốn hữu hạn và đối mặt với tâm lý biến động của đối thủ. Không có một môi trường nào trên đời cho bạn phản hồi về chất lượng của một quyết định nhanh chóng, tàn nhẫn và sòng phẳng như trên bàn poker.
Dưới đây là 4 bài học lớn nhất mà tôi đúc kết được từ những đêm ngồi bên bàn bài, và dùng lại nó mỗi ngày khi điều hành doanh nghiệp.
1. Cân nhắc quá lâu không đồng nghĩa với việc quyết định sẽ tốt hơn
Trong giới poker, có một thuật ngữ gọi là “tanking”: khi người chơi dừng lại suy nghĩ thật lâu trước khi đưa ra hành động.
Đã từng có nhiều ván bài, tôi ngồi bất động suốt hai ba phút đồng hồ, cân đo đong đếm từng khả năng, để rồi cuối cùng vẫn đưa ra đúng cái quyết định mà trực giác ban đầu đã mách bảo. Sau này tôi nhận ra: Phần lớn thời gian suy nghĩ thêm đó không mang lại bất kỳ dữ liệu mới nào. Nó chỉ đơn thuần là sự trì hoãn để xoa dịu nỗi sợ hãi bên trong mình.
Trong kinh doanh cũng hệt như vậy. Cựu Ngoại trưởng Mỹ Colin Powell từng đưa ra quy tắc 40/70 rất nổi tiếng: Nếu bạn chỉ có dưới 40% thông tin, đừng ra quyết định. Nhưng nếu bạn đợi đến khi có hơn 70% thông tin, bạn đã quá trễ.
Khoảng trống 30% còn lại gần như luôn là sự lo âu mơ hồ. Một khi bạn đã nắm trong tay những dữ kiện quan trọng nhất, việc tiếp tục trì hoãn chỉ làm thui chột cơ hội và khiến bộ máy mất đà. Tôi học cách nhận diện khi nào mình đang phân tích số liệu thật sự, và khi nào mình chỉ đang sợ hãi để dứt khoát bấm nút hành động.
2. Không có thời điểm hoàn hảo, hãy hành động với những gì đang có
Không bao giờ có một ván bài nào mà bạn nắm chắc 100% phần thắng trong tay. Bạn không thể chờ đến khi lật hết cả 5 lá bài chung mới bắt đầu tính toán đặt cược. Bạn buộc phải đưa ra quyết định dựa trên xác suất hiện tại, và liên tục cập nhật phán đoán của mình mỗi khi có một lá bài mới xuất hiện trên bàn (tư duy Bayes).
Đó cũng là lý do vì sao trong kinh doanh, tôi luôn chọn cách đưa sản phẩm ra thị trường trước khi cảm thấy hoàn toàn sẵn sàng.
Bạn có thể ngồi trong phòng làm việc vẽ ra những kế hoạch hoàn mỹ đến từng chi tiết, nhưng thị trường ngoài kia mới là người thầy công tâm nhất. Hãy tung sản phẩm ra, lắng nghe phản hồi của những khách hàng đầu tiên, chấp nhận những va vấp ban đầu và liên tục tinh chỉnh. Người chờ đợi sự hoàn hảo là người sẽ không bao giờ bước ra khỏi vạch xuất phát.
3. Quyết định đúng vẫn có thể cho kết quả xấu (Resulting Bias)
Đây có lẽ là bài học đau đớn nhất mà bất kỳ người chơi poker nào cũng phải nếm trải.
Bạn cầm đôi Át trên tay (quân bài khởi đầu mạnh nhất trong trò chơi). Bạn tính toán xác suất chuẩn xác từng phần trăm, đặt cược hoàn hảo để bẫy đối thủ, và đối thủ chỉ có vỏn vẹn 5% cơ hội thắng. Nhưng ở lá bài cuối cùng (River), một lá bài quái ác xuất hiện và bạn mất sạch toàn bộ số tiền cược vào tay họ. Trong poker, người ta gọi đó là một cú Bad Beat.
Nếu chỉ nhìn vào kết quả thuần túy, bạn sẽ thốt lên: “Mình chơi ngu quá!”. Nhưng thực tế về mặt chiến thuật và toán học, bạn đã chơi hoàn toàn đúng 100%.
Trong cuốn sách Thinking in Bets, cựu vô địch poker thế giới Annie Duke gọi đây là cái bẫy Resulting (Đánh giá chất lượng quyết định chỉ dựa trên kết quả cuối cùng). Cái bẫy này cực kỳ nguy hiểm trong quản trị doanh nghiệp:
- Nếu một dự án thất bại vì một biến cố khách quan không thể lường trước (như dịch bệnh, thay đổi chính sách đột ngột), lãnh đạo lại quay sang trừng phạt đội ngũ và vứt bỏ một chiến lược vốn dĩ rất đúng đắn.
- Ngược lại, nếu một thương vụ thành công chỉ nhờ vào sự may mắn thuần túy dù quy trình làm việc vô cùng cẩu thả, người ta lại ảo tưởng rằng mình là thiên tài và tiếp tục lặp lại sai lầm chết người đó trong tương lai.
Cách duy nhất để tôi vượt qua cái bẫy này là: Mỗi khi đưa ra một quyết định lớn tại công ty, tôi đều ghi chép lại lý do, dữ liệu và giả định tại thời điểm đó vào sổ tay. Sau này nhìn lại, tôi sẽ đánh giá chất lượng của tư duy lúc ra quyết định, chứ không chỉ nhìn vào việc đồng tiền có rơi vào túi mình hay không.
4. Kiểm soát trạng thái “Tilt”: Sai lầm không giết bạn, sự cay cú mới giết bạn
Trong poker, “Tilt” là từ dùng để chỉ trạng thái một người chơi mất bình tĩnh sau một ván thua đau đớn, để cho cảm xúc tức giận và cay cú lấn át lý trí, dẫn đến việc liên tục lao vào những ván bài vô lý tiếp theo nhằm gỡ gạc lại số tiền đã mất. Hầu hết những người cháy túi trên bàn poker không phải vì họ gặp bài xấu, mà vì họ bị rơi vào trạng thái Tilt.
Kinh doanh cũng chẳng khác là bao. Khi một dự án bị đổ bể, một hợp đồng lớn bị đối thủ cướp mất, hay một cộng sự then chốt đột ngột rời đi, phản xạ tự nhiên của ta là hoảng loạn hoặc cay cú tìm cách “gỡ điểm” ngay lập tức.
Những lúc như thế, bài học từ bàn poker luôn nhắc nhở tôi: Đứng dậy khỏi bàn, rửa mặt bằng nước lạnh và đi dạo một vòng. Một cú ngã không bao giờ có thể đánh gục bạn, trừ khi bạn để sự mất bình tĩnh biến một sai lầm nhỏ thành một chuỗi sai lầm có tính hủy diệt.
Độ sâu của lượng Chip (Stack) và bài toán vốn doanh nghiệp
Một khía cạnh chiến thuật tôi rất thích trong poker là mối tương quan giữa lượng chip bạn có (Stack size) và cách bạn tiếp cận trận đấu:
- Stack ngắn (Short stack, ít phỉnh): Khi lượng vốn mỏng manh, bạn không có không gian để cù cưa hay thử nghiệm lòng vòng. Chiến lược bắt buộc là phải chơi cực kỳ chọn lọc: chỉ chọn những cơ hội thực sự rõ ràng, kiên nhẫn chờ bài mạnh và khi đã vào trận là phải dứt khoát (hoặc All-in, hoặc Fold). Chế độ sinh tồn tuyệt đối.
- Stack sâu (Deep stack, nhiều phỉnh): Khi nguồn lực dồi dào, bạn có quyền chơi linh hoạt hơn: quan sát, thăm dò đối thủ, đặt bẫy, chấp nhận một vài thử nghiệm nhỏ thất bại để thu thập thông tin giá trị cho những ván bài quyết định.
Một startup hay một doanh nghiệp vừa và nhỏ ở giai đoạn đầu giống hệt như một người chơi đang cầm short stack: Dòng tiền có hạn, bạn tuyệt đối không được dàn trải nguồn lực. Phải dồn toàn bộ binh lực vào một bài toán cốt lõi duy nhất. Chỉ khi nào công ty đã tích lũy đủ thặng dư và có nguồn lực dày dặn, lúc đó mới là thời điểm để mở rộng và thử nghiệm những cuộc chơi mới.
Biết khi nào nên Bỏ bài (Fold)
Có một câu nói kinh điển của giới poker mà tôi luôn khắc cốt ghi tâm:
“Thà bỏ bài và chịu mất một khoản cược nhỏ, còn hơn cố chấp theo bài đến cùng để rồi nhận lấy một ván thua thảm hại. Bỏ bài là để bảo toàn vốn và sống sót đến ván tiếp theo.”
Trong thương trường, có biết bao nhiêu cơ hội trông rất hào nhoáng, bao nhiêu lời mời hợp tác nghe có vẻ béo bở nhưng lại hoàn toàn đi lệch khỏi giá trị cốt lõi và thế mạnh của công ty.
Trước đây, vì tham vọng, tôi rất sợ cảm giác bỏ lỡ (FOMO) và cố gắng vơ vét mọi cơ hội. Nhưng giờ đây, tôi hiểu rằng: Năng lực biết nói “KHÔNG”, biết chủ động bỏ bài đúng lúc, mới chính là kỹ năng quan trọng nhất giúp một doanh nhân đi đường dài.
Giữ cho mình sống sót trên bàn chơi, bảo toàn nguồn lực của công ty, rồi ván bài đẹp thực sự của bạn chắc chắn sẽ đến.