Nếu bạn từng làm trắc nghiệm tính cách MBTI và có kết quả thuộc nhóm ENTP (người có xu hướng hướng ngoại, trực giác, lý trí và linh hoạt), có lẽ bạn sẽ rất đồng cảm với “căn bệnh” kinh niên này của tôi:
Trong đầu tôi lúc nào cũng có hàng chục ý tưởng mới nhảy múa. Tôi cực kỳ hào hứng ở giai đoạn 0 lên 1, giai đoạn vạch chiến lược, brainstorm giải pháp, tranh luận mô hình và thử nghiệm những thứ chưa ai làm. Nhưng ngay khi dự án bước sang giai đoạn từ 1 lên 10 (tức là lúc cần sự tỉ mỉ, kiên nhẫn, ngồi gọt giũa từng lỗi nhỏ và lặp đi lặp lại những công việc vận hành mỗi ngày), thì toàn bộ năng lượng và sự hứng thú trong tôi bỗng chốc tụt dốc không phanh.
Trong cuốn sổ tay tôi ghi lại nhận xét về bản thân nhiều năm trước, có một câu tự thú thật lòng đến mức xót xa:
“Mày rất giỏi làm mọi thứ đạt đến mức 80%, nhưng 20% chặng đường cuối cùng để đưa sản phẩm về đích thì mày toàn… bỏ dở để chạy theo một ý tưởng mới thú vị hơn.”
Càng khởi nghiệp và làm quản lý, tôi càng nhận ra đây là một điểm yếu chí mạng. Ý tưởng dù xuất sắc đến đâu nhưng nếu chỉ dừng lại ở mức 80% thì giá trị thương mại của nó vẫn chỉ là con số không.
Thay vì cố gắng “gồng mình” ép bản thân phải trở nên kỷ luật một cách trừu tượng, tôi chọn cách xây dựng cho mình một hệ thống rào chắn thực tế để tự cứu lấy mình khỏi bản năng của một ENTP.
Ba “câu thần chú” tôi dán ngay trước bàn làm việc
Mỗi buổi sáng khi mở máy tính ra, điều đầu tiên tôi nhìn thấy là ba nguyên tắc bất di bất dịch:
- Tập trung vào thành quả cụ thể (Focus on Output): Đừng say sưa với những bản kế hoạch trên Notion quá lâu. Hãy đưa giải pháp ra bán cho khách hàng trước khi cảm thấy sẵn sàng. Thị trường ngoài đời thực sẽ kéo bạn trở lại mặt đất nhanh hơn bất kỳ lời khuyên nào.
- Chốt việc trước, mở việc sau (Close before Open): Không được phép khởi động bất kỳ dự án hay nhiệm vụ mới nào nếu chưa dứt điểm việc cũ đang dang dở.
- Dữ kiện trước cảm hứng (Facts over Feelings): Khi nảy ra một ý tưởng nghe có vẻ “thiên tài”, hãy để số liệu và nhu cầu thực tế của khách hàng lên tiếng, đừng hành động chỉ vì một cơn bốc đồng phấn khích nhất thời.
Những chiếc bẫy hệ thống giúp tôi hoàn thành công việc
Để đưa ba câu thần chú trên vào đời thực, tôi đã thử nghiệm và chắt lọc ra những thói quen cụ thể sau:
1. Bãi đỗ xe cho ý tưởng mới (The Idea Parking Lot)
Bất cứ khi nào đang làm việc dở dang mà một ý tưởng mới toanh lóe lên trong đầu (một tính năng phần mềm mới, một bài viết blog tâm đắc, một mô hình kinh doanh hay ho), tôi tuyệt đối không bắt tay vào làm ngay.
Tôi mở một trang ghi chú riêng mang tên “Parking Lot” (Bãi đỗ xe), viết tóm tắt ý tưởng đó lại trong vòng 3 phút rồi đóng lại ngay lập tức. Quy tắc của tôi là: Ý tưởng phải nằm nguội ở đó ít nhất 48 tiếng.
Sau hai ngày, nếu tôi vẫn muốn thực hiện nó, tôi buộc phải viết ra được trong đúng hai câu: Tại sao ý tưởng này quan trọng hơn việc tôi đang làm dở? Kỳ diệu thay, khoảng 80% ý tưởng sau khi để nguội đều tự bộc lộ những lỗ hổng ngớ ngẩn và bị tôi gạch bỏ mà không tốn lấy một giờ công lãng phí nào.
2. Giới hạn số việc đang chạy (WIP Limit)
Tôi không cho phép mình ôm đồm quá 5 đầu việc quan trọng trong một tuần. Mỗi ngày, tôi bắt buộc mình phải có ít nhất một việc được đóng lại (Done) trước khi được phép chuyển sang việc tiếp theo. Cảm giác gạch đi một dòng việc tồn đọng mang lại một lượng dopamine lành mạnh không kém gì việc vừa nghĩ ra một ý tưởng mới.
3. Đổi góc nhìn để biến việc chán thành bài toán thú vị
Người nhóm ENTP sống bằng sự tò mò. Nếu một công việc bị gán nhãn là “nhàm chán và lặp lại”, não bộ của chúng tôi sẽ tìm mọi cách đình công.
Vì thế, thay vì tự hỏi: “Hôm nay mình lại phải làm cái báo cáo này à?”, tôi đổi câu hỏi thành: “Lần này mình có thể làm cách nào nhanh hơn 30%? Có công cụ AI hay phím tắt nào giúp mình tự động hóa khâu này được không?”. Bằng cách biến việc lặp lại thành một trò chơi tối ưu hóa, tôi tìm lại được sự hào hứng để ngồi làm đến cùng.
4. Tìm kiếm những cộng sự bổ khuyết (The Finishers)
Đây có lẽ là quyết định có tỷ suất sinh lời cao nhất trong sự nghiệp của tôi. Thay vì cố gắng sửa chữa mọi điểm yếu của mình để trở thành một người hoàn hảo, tôi chủ động tìm kiếm và hợp tác với những người có thế mạnh đối lập: những người tỉ mỉ, kiên nhẫn, yêu thích sự quy củ và lấy niềm vui từ việc đưa mọi chi tiết về trạng thái hoàn mỹ.
Họ là mảnh ghép hoàn hảo giúp biến những ý tưởng thô ráp của tôi thành những sản phẩm chỉn chu trao đến tay khách hàng.
Học cách kiềm chế bản năng “Thích phản biện”
Một nét tính cách điển hình khác của ENTP là thích đóng vai “kẻ phản biện” (Devil’s Advocate). Chúng tôi thích bẻ gãy các lập luận, thích tìm ra lỗ hổng trong ý tưởng của người khác chỉ để xem cuộc tranh luận có thể đi xa đến đâu về mặt trí tuệ.
Nhưng trong một doanh nghiệp đang vận hành, thói quen này có thể trở thành một liều thuốc độc:
- Nó làm dập tắt sự tự tin và nhuệ khí của cấp dưới khi họ vừa ấp ủ đề xuất một sáng kiến.
- Nó biến các buổi họp thành sàn đấu tranh biện triết học không có hồi kết thay vì đưa ra hành động thực tế.
Để kiềm chế bản năng này, tôi tự đặt ra hai kỷ luật thép:
- Trước khi phản biện bất kỳ ai, tôi phải nhắc lại đúng ý của họ trong một câu để chắc chắn rằng mình đã thực sự lắng nghe chứ không chỉ đang chờ đến lượt để nói.
- Học cách đọc “nhiệt độ” trong phòng họp: Để ý xem đối phương đang hào hứng, lo lắng hay đang kiệt sức. Khi đồng đội đang cần sự tiếp sức và đồng thuận, việc bạn chỉ ra thêm 5 rủi ro logic chẳng giải quyết được vấn đề gì, nó chỉ làm cả đội thêm nản lòng.
Và quan trọng nhất, mọi cuộc họp tại Leonix đều phải kết thúc bằng ba câu hỏi không thể rõ ràng hơn:
Ai làm? Việc tiếp theo là gì? Và hạn chót là lúc nào?
Lời kết
Tôi vẫn là một ENTP. Tôi vẫn mê những ý tưởng mới, vẫn thích đọc sách rộng từ triết học, tâm lý cho đến công nghệ, và vẫn có những đêm mất ngủ vì một viễn cảnh táo bạo vừa lóe lên trong đầu.
Nhưng sự khác biệt lớn nhất giữa tôi của ngày hôm nay và tôi của những năm tháng chập chững trước đây là: Tôi không còn để những ý tưởng bay bổng đó làm chủ đời mình nữa.
Ý tưởng chỉ là hạt mầm. Năng lực kiên nhẫn tưới nước, bắt sâu và đưa những việc dang dở về đích mỗi ngày mới là thứ thực sự tạo nên một doanh nghiệp vững vàng.