Trong một tập podcast gần đây, doanh nhân triệu phú Alex Hormozi đã đưa ra một nhận định khiến rất nhiều người trẻ phải sững sờ:
“Rất nhiều bạn trẻ ở độ tuổi 20 tìm đến tôi và hỏi làm thế nào để đạt được ‘Work-Life Balance’ (cân bằng giữa công việc và cuộc sống). Tôi nhìn họ và hỏi: ‘Bạn đang muốn cân bằng cái gì thế? Bạn chưa lập gia đình, chưa có con cái, chưa có nợ nần mua nhà, không có ai phụ thuộc vào chén cơm của bạn. Bạn không có thứ gì để mà cân bằng cả. Thứ bạn đang gọi là cân bằng thực chất chỉ là chia đôi thời gian giữa đi làm và xem Netflix’.”
Câu nói đó nghe qua có vẻ tàn nhẫn và sỗ sàng, nhưng nếu bạn đủ dũng cảm để gạt bỏ sự tự ái, bạn sẽ nhận ra nó chứa đựng một sự thật trần trụi về cuộc đời.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà thông điệp “chữa lành” và “cân bằng” được tôn sùng ở khắp mọi ngõ ngách mạng xã hội. Người ta khuyên bạn 22 tuổi phải vừa làm việc thong dong, vừa có thời gian đi du lịch nghỉ dưỡng, vừa tập pilates mỗi chiều và vừa uống trà thiền mỗi tối.
Nhưng họ quên mất một điều: Bạn không thể mượn nhịp sống của một người 45 tuổi đã có tích lũy vững vàng để áp đặt vào mùa xuân của một người 20 tuổi vừa bước chân vào vạch xuất phát.
Và nguy hiểm hơn, việc theo đuổi sự cân bằng phẳng lặng quá sớm đang âm thầm tước đoạt đi thứ vũ khí mạnh nhất mà tạo hóa trao cho bạn: Lợi thế cạnh tranh của tuổi trẻ.
Bạn lấy gì để cạnh tranh với thế giới ngoài kia?
Hãy thành thật với chính mình một lần: Nếu bước ra thị trường lao động hoặc thương trường, bạn có gì trong tay?
- Vốn liếng tiền bạc? Bạn gần như bằng không so với những nhà đầu tư hay những người đã tích lũy cả chục năm.
- Kinh nghiệm thực chiến? Bạn thua xa những chuyên gia đã lăn lộn 15 năm trong ngành.
- Mối quan hệ và uy tín? Bạn chỉ là một cái tên vô danh mới toanh trong danh bạ của mọi người.
- Tầm nhìn và sự sâu sắc? Bạn chưa từng trả giá bằng những cú ngã tiền tỷ để có được sự sắc sảo đó.
Vậy nếu trí tuệ, kinh nghiệm, quan hệ và tiền bạc bạn đều đang ở thế yếu, thì đâu là lý do để một doanh nghiệp trả lương cao cho bạn, hay một khách hàng chịu ký hợp đồng với bạn?
Alex Hormozi chỉ ra rằng, lợi thế cạnh tranh duy nhất, và cũng là lợi thế bất đối xứng khủng khiếp nhất của một người trẻ, nằm ở hai chữ: Mất cân bằng.
Một người 40 tuổi có thể thông minh hơn bạn, giàu hơn bạn và giỏi hơn bạn. Nhưng họ có một điểm nghẽn mà họ không bao giờ đánh đổi được: Chi phí cơ hội và trách nhiệm ràng buộc. Họ phải về nhà lúc 6 giờ tối để chăm sóc con cái; họ phải lo tiền học phí quốc tế, tiền trả góp ngân hàng, tiền thuốc men cho cha mẹ già. Họ không thể làm việc 14 tiếng một ngày suốt 6 tháng liền. Họ không thể chấp nhận rủi ro mất trắng một dự án để rồi ngày mai ăn mì gói trong căn phòng trọ 15 mét vuông.
Còn bạn thì có thể!
Bạn có thể cày ngày cày đêm, bạn có thể thất bại 5 lần, bạn có thể thức trắng để giải quyết một lỗi hệ thống, bạn có thể đọc hết một ngăn sách trong một tuần mà không làm tổn hại đến sự an nguy của bất kỳ ai.
Khả năng được “mất cân bằng” một cách tự do và điên cuồng mà không để lại hệ lụy cho ai khác chính là đặc quyền tối thượng của tuổi trẻ. Nếu bạn vứt bỏ đặc quyền đó để đổi lấy một nhịp sống “an phận và cân bằng” ở tuổi đôi mươi, bạn đã tự tước đi chiếc đòn bẩy duy nhất mà mình sở hữu.
Cuộc sống không có cân bằng, chỉ có những mùa
Alex Hormozi từng chia sẻ một quan điểm mà tôi vô cùng tâm đắc: “There is no balance, there are only seasons” (Không có trạng thái cân bằng vĩnh cửu, cuộc đời chỉ vận hành theo từng mùa).
Thiên nhiên bốn mùa vận hành ra sao thì đời người cũng hệt như vậy:
- Mùa gieo hạt (Season of Sprint / Season of Sacrifice): Đó là những năm tháng tuổi trẻ. Đây là mùa bạn phải dầm mưa dãi nắng, cày xới mảnh đất khô cằn, đổ mồ hôi sôi nước mắt để cắm từng hạt mầm xuống đất. Bạn không thể vừa gieo hạt vừa đòi hỏi bóng mát và trái ngọt ngay lập tức.
- Mùa vun xới: Là lúc cây non nhú mầm, đòi hỏi sự kiên nhẫn, chăm sóc và bảo vệ trước sâu bọ bão giông.
- Mùa thu hoạch: Là khi trái chín đầy cành, thành quả tài chính và vị thế xã hội bắt đầu đơm hoa. Lúc này bạn mới có quyền tận hưởng sự dư dả.
- Mùa đông tĩnh lặng: Là mùa để lui về nghỉ ngơi, phục hồi và chiêm nghiệm.
Bi kịch lớn nhất của nhiều người trẻ ngày nay là: Họ đang ở giữa Mùa gieo hạt, nhưng tâm trí lại đòi hỏi sự an nhàn, thảnh thơi của Mùa thu hoạch.
Họ muốn một công việc lương cao, nhưng không muốn chịu áp lực. Họ muốn trở thành chuyên gia, nhưng từ chối làm thêm giờ để đào sâu chuyên môn. Họ muốn tự do tài chính, nhưng lại tiếc những buổi tối cuối tuần không được đi bar hay lướt mạng xã hội.
Nhưng quy luật của tự nhiên chưa bao giờ dung thứ cho sự ngây thơ đó. Nếu bạn lười biếng trong mùa gieo hạt của tuổi 20, thì mùa đông của tuổi 40-50 sẽ là một mùa đông vô cùng tàn khốc và lạnh lẽo.
Cái giá của việc từ chối mất cân bằng khi còn trẻ
Có một nghịch lý mà tôi thường xuyên chứng kiến trong cuộc sống:
Nếu bạn không dám chủ động “mất cân bằng có chủ đích” khi còn trẻ, cuộc đời sẽ ép bạn phải chịu một sự “mất cân bằng đầy đau đớn và bất đắc dĩ” khi bạn có tuổi.
Khi bạn 22 tuổi, việc bạn thức khuya nghiên cứu tài liệu hay làm việc đến kiệt sức chỉ là một sự lựa chọn cá nhân. Bạn mệt thì hôm sau bạn ngủ bù một buổi sáng là xong. Không ai bị tổn thương.
Nhưng hãy tưởng tượng khi bạn 42 tuổi: Bạn không có kỹ năng nổi trội vì thời trẻ bạn chỉ làm việc tà tà cho hết giờ. Bạn bị công ty cắt giảm biên chế giữa làn sóng AI thay thế lao động. Nhưng trên vai bạn lúc này là hóa đơn tiền nhà, tiền học của con, tiền viện phí của bố mẹ. Lúc đó, bạn buộc phải chạy xe ôm công nghệ xuyên đêm, làm thêm 2-3 công việc bấp bênh chỉ để sinh tồn.
Đó cũng là mất cân bằng, nhưng là sự mất cân bằng trong nhục nhã, bế tắc và lo sợ, chứ không phải là sự mất cân bằng kiêu hãnh của một người đang leo lên đỉnh núi.
Thời gian không đứng yên chờ đợi bất kỳ ai. Món quà lớn nhất mà tuổi đôi mươi trao cho bạn không phải là nhan sắc hay sự sôi nổi, mà là một ngưỡng chịu đau cực kỳ cao và một cái giá phải trả cho sự thất bại cực kỳ thấp.
Hiệu ứng lãi kép của những năm tháng “All-in”
Trong đầu tư tài chính, chúng ta đều biết đến sức mạnh của lãi kép (Compound Interest). Nhưng lãi kép trong năng lực con người còn khủng khiếp hơn gấp nhiều lần.
1.000 giờ bạn dành ra để tôi luyện kỹ năng bán hàng, học lập trình, rèn luyện tư duy tài chính hay mài giũa kỹ năng quản lý ở tuổi 22 sẽ sinh sôi nảy nở theo cấp số nhân trong suốt 40 năm tiếp theo của cuộc đời bạn.
Một kỹ năng bạn học sâu ở tuổi 20 sẽ giúp bạn có cơ hội tốt hơn ở tuổi 25. Cơ hội tốt ở tuổi 25 đưa bạn gặp những người xuất sắc ở tuổi 30. Những mối quan hệ đó lại mở ra những bước ngoặt lớn ở tuổi 35.
Nhưng nếu ở tuổi 20 bạn chọn “chill chill”, lãi kép sẽ không có gốc để sinh lời. 10 năm sau, sự chênh lệch giữa bạn và người bạn đồng trang lứa từng “cày cuốc điên cuồng” không phải là khoảng cách gấp đôi, mà là khoảng cách một trời một vực, tựa như hàm số mũ phân kỳ.
“Mất cân bằng có chủ đích” khác gì với việc tự hủy hoại bản thân?
Nói đến đây, tôi cần làm rõ một ranh giới cực kỳ quan trọng: Mất cân bằng có chủ đích hoàn toàn khác với việc bán mạng mù quáng.
Tôi không khuyên bạn phải hủy hoại sức khỏe bằng những đêm thức trắng triền miên ăn đồ ăn nhanh, hay bỏ bê hoàn toàn thể xác. Đó không phải là cống hiến, đó là sự thiếu kỷ luật.
“Mất cân bằng có chủ đích” theo góc nhìn của Alex Hormozi và trải nghiệm của bản thân tôi là:
- Loại bỏ sự xao nhãng vô nghĩa: Bạn không cân bằng giữa 10 thứ linh tinh (mỗi ngày một chút game, một chút mạng xã hội, một chút trà chanh chém gió, một chút công việc). Bạn can đảm gạt bỏ 8 thứ vô bổ sang một bên để dồn 100% tài nguyên cho 2 thứ thực sự tạo ra đòn bẩy cuộc đời.
- Biết rõ mùa này phục vụ cho điều gì: Bạn dốc toàn lực không phải vì bạn là nô lệ của công việc, mà vì bạn hiểu rõ đây là chặng đua nước rút để bạn xây dựng bệ phóng.
- Biết khi nào mùa này sẽ khép lại: Mất cân bằng không phải là một bản án chung thân. Bạn tự đặt cho mình một chu kỳ (có thể là 6 tháng, 1 năm hay 3 năm cày cuốc không ngừng nghỉ) để đạt được một cột mốc nhất định, trước khi bạn cho phép mình chuyển sang một mùa thu hoạch hay phục hồi.
Đừng vội tìm kiếm sự yên ả trên con thuyền chưa từng căng buồm
Người ta hay bảo nhau: “Đời người ngắn ngủi lắm, phải sống thảnh thơi và hưởng thụ từng ngày.”
Đúng, đời người ngắn ngủi. Nhưng chính vì nó ngắn ngủi, nên việc phung phí những năm tháng sung mãn nhất của tuổi trẻ vào sự nhàn nhã tầm thường mới là một sự lãng phí cay đắng nhất.
Đừng vội tìm kiếm sự yên ả phẳng lặng khi con thuyền của bạn còn chưa từng một lần dám giương buồm ra khơi đối đầu với sóng lớn.
Hãy trân trọng cái nghèo, cái thiếu thốn và cả sự vô danh của bạn ở hiện tại, vì chính chúng cho bạn một khoảng trống khổng lồ để liều lĩnh. Hãy tận dụng triệt để đặc quyền được “mất cân bằng” của tuổi trẻ. Hãy dám làm việc nhiều hơn người khác, dám học sâu hơn người khác, dám thử và dám sai nhiều hơn người khác.
Bởi vì khi mùa gieo hạt của bạn đã được lấp đầy bằng mồ hôi và sự dấn thân quả cảm, bạn mới thực sự xứng đáng bước vào mùa thu hoạch của cuộc đời mình với một nụ cười thanh thản và trọn vẹn.